Bugün dershaneler ve dershanecilik hakkında yazacağız.

Bir ülkede uzuvlardan biri rahatsız olursa tıpkı insan vücudu gibi diğer uzuvlar da etkilenir, rahatsız olur.

Türkiye’de eğitim ve öğretim sisteminin yıllarca problem olarak durduğu ve bu nedenle her yeni gelen bakanın neşter attığı radikal durumlar oldukça alışkın olduğumuz bir hâldir. Son gelinen noktada bir takım eleştiriler getirilse de ülkemizde uygulanan eğitim sistemi ve modeli ümit vermektedir.

Fakat bunun yanında genç nüfusa sahip ülkelerin yaşadığı bir dezavantaj eğitim sistemi içinde daha doğrusu eğitim alan kitle açısından sıkıntının devam ettiği malumdur.

Bir işe veya bir yere girecek/alınacak kişilerin sayısı başvuranların sayısından çok çok az ise burada bir seçme yapılacağı bilindiktir. Ülkemizde her yıl eğitim görenlerin dairesine 1,5 milyon yeni öğrencinin girdiği ülkemizde OKS’ ye –şimdilerde adı SBS- orta sonlardan gireceklerin sayısı 900 bin kişidir. Buna 6. ve 7. sınıfların SBS’si de dâhil edilince bu rakam 3 milyona yaklaşır. Yine ÖSS’ye her sene girenlerin sayısı 2 milyonu aşkın üniversite adayı girmekte ve bunlardan sadece 250 bini bir yerlere yerleşebilmektedir. Bunlardan da sadece 50-60 bini kayda değer bir üniversite programına girdiği düşünülürse tercih noktasında yavrularımızın nasıl bir cendereye tutulduğu apaçık görülebilir. Bu noktada katsayı zulmüne maruz kalanlar bir yana öğrencilerin istediği bölümde okumaktan çok aldığı puanın kendisine biçtiği gömleği giymek zorunda kalışı ayrı bir trajedidir.

Dershaneler yaygın olarak 80 yılların ikinci yarısından itibaren gündemimize girmiş; gittikçe artan ivme ile önemini ve rantını artırmış; artırmaktadır. Başta sadece bazı öğrencilerin- paralı olanların- gittiği dershaneler bugün gidilmesi noktasında zorunluluk arz etmektedir.  Anne-babalar tabir caizse boğazlarından kıstığı paralarla çocuklarına büyük yatırım (?) yapmaktadır.

Öte yandan dershanelerin ülkemizde para ettiğini duyan girişimcilerce her geçen gün sayısı hızla artmaktadır. Geçenlerde bir yazıda, ülkemizin öğrenci sayısı bağlamında üç bin dershaneye ihtiyaç olduğunu; buna rağmen beş bin dershanenin boy verdiğini okumuştum. Demek ki iki bin dershane fazla. Bunlar ya batacak ya da başka bir şey olacak.

Dershanecilikte bugün dünyada gelinen ticaret sistemi mantığı dâhilinde büyük gruplar oluşmakta ve oluşmaya zorlamaktadır. Bunun yanında tek şubelere sahip yüzlerce dershane bu kavgadan-pastadan- payını almaya çalışmaktadır.

Son birkaç dönemdir Milli Eğitim Bakanlarının dershanelere kayan paraların eğitime faklı şekilde girmesi gerektiğini vurgulayan sözlerine şahit olmaktayız. Bu sözler zaman zaman bazı işaretler verse de ülke bazında 2 milyar dolarlık bir pastadan ve onun onlarca katı yatırımların tavsiye edileceği ve bunun nasıl yapılacağı müşkil ve sorunlu olduğu için eğitim sistemlerinde çok sık yaşadığımız radikal neşter vurma ameliyesi amacına ulaşmamakta, ulaşamamaktadır.

Her ne kadar da bakanlar dershanelerden bir şekilde kurtulmayı salık verse de ülkenin vergi sisteminde küçümsenmeyecek bir paya sahip bu sektörün akıbetini belirlemek değil Milli Eğitim Bakanlarını, Başbakanları bile kara kara düşündürebilmektedir. Maliye Bakanları özünde Sayın Unakıtan’ın ellerini ovuşturduğu bu yapıda maalesef Türkiye büyük kan kaybetmektedir.

Malum birkaç yıldır yeni eğitim modeli içinde Türk Milli Eğitimi yeni bir yapılanma ve yeni bir sistem içinde devam etmektedir. Ne kadar başarılı olduğu, ne kadar başarılı olacağı bir yana temelinde hazır oluş ve personel yapısı nedeniyle devlet parayı özel sektöre kaptırırken elindeki kıt kanaat ile koca çarkı çevirmeye çalışmaktadır.

Özellikle ülkemizde mevcut bürokratik sıkışma nedeniyle siyasiler istenilen hamleleri yerinde ve zamanında yapamasa dam bu durum aslında onların bir şekilde işine gelmektedir. Devlet memurluğu sisteminin mantalitesi açısından oldukça düşük verimle çalışan eğitim çalışanları aynı zamanda eğitim alt yapı eksikliği gibi hayati değer taşıyan defacto bir durum bir şekilde herkesin işine gelmektedir.

“Kazı ürkütmeden yolacaksın” mantalitesinin ittiği çoğu eğitim sürecinde sıkıntılı eğitim öğretimler yaşadığı ve ana kütlesi taşra denilen merkez dışı yerlerde ikamet edenler ne yapacağını bilmeden bir o yana bir yana koşmaktadır. Tıpkı kurtların daldığı sürünün sıra sıra ölmeyi/yolunmayı beklediği gibi veliler yukarı tükürsen bıyık, aşağı tükürsen sakalın yanında iki ucu pis bir değnek seçme gibi dayatmalarla karşı karşıya kalmaktadırlar.

Hâl böyle iken gittikçe hantallaşan bu yapı içinde “Kiminin parası kiminin duası”. Dilerseniz burayı biraz açalım.

Malum, dershaneler çeşitli yarışmalar, denemeler adı altında tıpkı çiçeklerin arıları, böcekleri çektiği gibi ağlarına davet ediyorlar. Özellikle bir önceki sınavlarda ülke bazında başarı göstermiş dershane ve gruplar ki bunda ilginç oyunlar oynanmaktadır, ağlarına düşen/gelen velileri çocuğunun başarısı oranında ve cüzdanın kalınlığı nispetinde sistemler sunarak bu kavgada ayakta kalmaya çalışıyorlar. Dershanelerin gücü ve etkisi ölçüsünde başarılı öğrencinin alındığı bu başarılı öğrenciler özellikle reklamla yapmada ve başarıda lokomotif vazifesi görürken tıpkı çığırtkan örneklerin türdeşlerini ölüme davet etmesi gibi, “Biz filan dershaneye gittik ve başarılı olduk. Başarılı olmanın başkaca yolu yoktur. Sakın başka yollara girmeyin; kaybolursunuz!” demektedirler.

Ben bu söze sonuna kadar inanıyor ve söyleyene güveniyorum. Neden mi? Şundan: geçenlerde bir dershanenin öğrencilerinin nereleri kazandığını gösteren bir belge, reklam, elime geçti. Baktım kayda değer bir üniversite ve bölümü kazanan bir öğrenci bile yok; üstelik yapılan deneme sınavlarından birine giren öğrenciyi kendi öğrencileri saymalarına rağmen… Ortada kocaman bir sıfır var.

Bu dershane sahipleri adına çok üzüldüm. Kim bilir ne şartlarda kurdular; ne umutlarla kurdular? Ne olacak bunların sonu? Yakında batarlar, derken birden aklıma sağa sola kaçışan, koşuşan koyunlar geldi. Bu savrulmada birçoğu bu deliyken içeri girecekti pekâlâ. Nitekim hallerinden memnun oluşları, eğer numara değilse ki bir iki laflama imkânı bulduğum da Türk Milli Eğitimi’nin ana kalbinin bu dershanede attığını düşündüm, düşündürdüler. Elbette dışarı çıktığımda inanmayacağım bu masalda bir şekilde gemilerini yürütmelerin nereye kadar süreceğini kestirmek mümkün değil- lafın gelişi mümkün değil diyoruz, çok kısa sürede patırtıları duymaya başlayacaksınız-

Onca şey söyleyip, üstelik bunların birçoğu eleştiri dozunda- kenara çekilmeye niyetim yok. Yok, yok, korkmayın dershane filan açmayacağım. Belki de biraz dışarıda durmanın bakış açısı ile bir iki öneride bulunacağım.

1.       Dershaneler kendilerini yenilemelidir. Nasıl ki bundan bir süre önce okulların, Milli Eğitimin önünde idiler şimdi geride kaldıklarını kabul etmeliler ve kendilerine çekidüzen vermeliler. Çeki düzenin birinci ayağı kabul ediştir.

2.       Bugün batı ölçeğinde dershane ve benzer kurumlar profesyonelliğin getirdiği bir yapı ile sadece okul çağındakilere hizmet sunmakla kalmıyorlar, mesleki gelişmeleri haberleyen çalışmalara girerek idamelerini sağlıyorlar ve fayda veriyorlar. Bilindiği üzere çağımız bilgi çağı. Üç gün kendini yenilemeyen geri kalıyor;  demode oluyor. Örneğin doktorsunuz. Mesleğinizdeki gelişmeleri takip etmek zorundasınız. Yapmazsanız ne olur? Eğer bizim gibi memur zihniyetinin kemikleştiği bir ülkede yaşamıyorsanız ipinizi çekerler. Biz de ise başhekim olur kargaşadan kurtulursunuz; ya da okullarda müdür vs… Fakat bildiğim kadarıyla batıda her on yılda bir meslek erbabı sınava tabi tutuluyor. Başarmazsa dip, aynen aşağı. Artık telafisini muhatabı düşünsün. Sonuçta size yeni bir yapı ve rol biçiyor. Anlayacağınız öyle yan gelip yatmak yok. Bizim gibi mezun olduğu günden beri –yirmi yıl- kitap okumamakla övünen bir öğretmen bu nedenle çıkmıyor. Fakat bunun devletin adım atması gerekiyor. Aslında devlet bir adım attı ama daha çocuk doğmadan boğuldu. Hatırlayın Uzman Öğretmenlik vs. bir çalışma yaptı. Ne oldu? Bürokrasi…

 3.      Dershanelerin mevcut eğitim modellini, sitemini iyi öğrenmelerini tavsiye ederim. Kanaatimce dershaneler eski alışkanlıklarını devam ettirmektedirler. Eski sitemleri iki nedenle kullanılmaz ve eskimiştir. Birincisi şimdi çocuklar eskiler gibi değil. Bunu açmaya lüzum görmüyorum. Çok şey söylenebilir. İkincisi Milli Eğitim Bakanlığı İlk ve orta öğretimde ciddi değişiklikler yapmıştır. Dersleri, konular, sınav sitemi değişmiştir. Örneğin bugün dershaneler proje ödevi, görevi, performans görevi ve ödevi hakkında ne biliyorlar ve ne yapıyorlar.  Şimdilerde soru çözme uzmanlığı sıkıntılı ve netameli bir konudur. Bu sıkıntıları açmaz; aksine yaraya tuz basar.

4.      Ben bu noktada dershaneler “öğrenci koçluğu”nu öneririm. Aslında terkip birçok şey söylüyor ama ayrıntısını merak edenlere bize ulaşabilir.